02/04: Πολιτικό καφενείο “Θεωρίες Συνωμοσίας σε εποχές πολιτικής αστάθειας & εξαχρείωσης”

«Θεωρίες συνωμοσίας σε εποχές πολιτικής αστάθειας & κοινωνικής εξαχρείωσης»

Ζούμε μια εποχή σημαντικών μετασχηματισμών και αλλεπάλληλων κρίσεων, όπου οι βεβαιότητες διαβρώνονται και η καθημερινή εμπειρία συχνά χαρακτηρίζεται από ανασφάλεια και αδυναμία προσανατολισμού. Σε περιόδους που η προσωπική και συλλογική μας συγκρότηση δοκιμάζεται, πόσο εύκολο είναι να στραφούμε σε συνωμοσιολογικές επεξηγήσεις και ερμηνείες; Έχει πάψει η συνωμοσιολογία να αφορά αποκλειστικά «γραφικές» φιγούρες τύπου flat earthers ή φανατικούς οπαδούς του MAGA;

Πώς και γιατί μπορεί να αναδύονται συνωμοσιολογικά χαρακτηριστικά στη σκέψη μας και πώς αυτά συνδέονται με τις πολιτικές μας πεποιθήσεις και τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε;

Στο πλαίσιο των ανοιχτών πολιτικών καφενείων που διοργανώνει η ομάδα Αυτενέργεια, στον κοινωνικό χώρο TRISE, η επόμενη συνάντηση επικεντρώνεται στη διερεύνηση και χαρτογράφηση προσφιλών συνωμοσιολογικών πεποιθήσεων, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αυτές αναδύονται σε περιόδους κρίσης, κοινωνικής αστάθειας και αμφισβήτησης.

Προτεινόμενοι θεματικοί άξονες:

• Θα ξεκινήσουμε με μια σύντομη ιστορική αναδρομή, ακολουθώντας τη γενεαλογία του όρου «θεωρία συνωμοσίας» και εξετάζοντας πώς αυτή επηρέασε τη σημερινή εννοιολόγηση και πρόσληψή του. Θα τεθούν ερωτήματα όπως: πότε ξεκινήσαμε να μιλάμε για «θεωρίες συνωμοσίας» με τη σημερινή έννοια; Είναι οι θεωρίες συνωμοσίας σήμερα πιο pop από ποτέ; Ποιοι πρωταγωνίστησαν στη συστηματοποίηση του πεδίου μελέτης τους και τι παρακαταθήκη μας άφησαν;
• Θα εξεταστούν βασικές προσεγγίσεις στη μελέτη των θεωριών συνωμοσίας, με έμφαση σε ζητήματα ορισμού, δομής των πεποιθήσεων, προσφιλών συσχετίσεων και διαφορετικών τρόπων θέασής τους. Στόχος είναι να αναδειχθεί η σχέση μεταξύ συνωμοσιολογικών πεποιθήσεων και επίκαιρων φαινομένων όπως η παραπληροφόρηση, η εικοτολογία και ο σύγχρονος πολιτικός λόγος.
• Θα δούμε πώς συνωμοσιολογικές πεποιθήσεις μπορεί να αναδύονται μέσα από την ιδεολογία, την ανάθεση και την πολιτική σκέψη, αλλά και πώς η πολιτική εξουσία (και οι πολιτικοί) αντιμετωπίζει διαχρονικά τις συνωμοσιολογικές αφηγήσεις και επεξηγήσεις. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί σε πρόσφατα παραδείγματα, με στόχο να προσανατολιστεί η κουβέντα σε ζητήματα που μας απασχολούν στο σήμερα.
• Θα προσεγγίσουμε τις θεωρίες συνωμοσίας από μια πολιτική-προταγματική σκοπιά, αντλώντας από το καντιανό επιχείρημα της δημοσιότητας και την καστοριαδική σύλληψη της αυτονομίας, συζητώντας παράλληλα προτάσεις για την ενδυνάμωση των πολιτών απέναντι στις συνωμοσιολογικές αφηγήσεις.

Όπως και στα προηγούμενα καφενεία, η εκδήλωση θα ξεκινήσει με μια σύντομη εισήγηση και θα ακολουθήσει ανοιχτή συζήτηση, με μέλος της ομάδας να αναλαμβάνει τον συντονισμό, ώστε να εξασφαλίζεται η ισότιμη συμμετοχή όλων.

Η συνάντηση θα γίνει την Πέμπτη 02/04, στις 19.30, στον αυτοδιαχειριζόμενο κοινωνικό χώρο TRISE (Κολοκοτρώνη 31)

και είναι ανοιχτή σε κάθε άτομο που επιθυμεί να σκεφτεί και να συζητήσει συλλογικά γύρω από αυτά τα ζητήματα. Η παρουσία και η συμβολή όλων είναι πολύτιμη, ανεξάρτητα από το επίπεδο προηγούμενης ενασχόλησης με το θέμα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

– Jacobin Greece. (2025). Σύγχρονη υβριδική ακροδεξιά (Τεύχος 1). Αθήνα: Motivo Εκδοτική.

• «Πληθυσμιακή αντικατάσταση: Μια θεωρία συνωμοσίας στην καρδιά του συστημικού λόγου». Διαθέσιμο στο: https://jacobin.gr/plithysmiaki-antikatastasi…
• «Η συνωμοσιολογία ως η πολιτισμική λογική της άκρας δεξιάς». Στο ίδιο τεύχος.

– «Περί αντιεμβολιασμού και συνωμοσιολογίας: ο φόβος του Θανάτου». (2021, 26 Οκτωβρίου). Πρόταγμα – Πολιτική ομάδα για την Αυτονομία. Διαθέσιμο στο: https://protagma.wordpress.com/page/2/

– Douglas, K. M., & Sutton, R. M. (2018). The psychology of conspiracy theories. Current Directions in Psychological Science, 26(6), 538-542.

– Drążkiewicz, E. (n.d.). Conspiracy theories are like folk tales, says expert. Διαθέσιμο στο: https://uniba.sk/en/news-detail/browse/2/back…

– Shermer, M. (2024). Συνωμοσίες: Γιατί τόσοι λογικοί άνθρωποι πιστεύουν τόσο παράλογα πράγματα (μτφ. αγν.). Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτη

– Tarinski, Y. (2020, 11 Δεκεμβρίου). Ενδυνάμωση των πολιτών vs θεωρίες συνωμοσίας. Αυτολεξεί. Διαθέσιμο στο: https://www.aftoleksi.gr/2020/12/11/endynamos…

– Van Prooijen, J. W., & Douglas, K. M. (2017). Conspiracy theories as part of history: The role of societal crisis situations. Memory Studies, 10(3), 323-333.

Διοργάνωση: https://aftenergeia.gr/